ان . دى ميكلوخو ماكلاى / اس . اى . بايوفسكى / ان . ان . تومانويچ / ز . ان . واروژيكينا / خ . ان . نيازوف / او . اف . اكيموشكين ( مترجم : سميرا اسماعيلى ، معصومه اختيارى ، مژده دهقان خليلى ، فاطمه نظرى ، مهدى نصيرى ، محسن معظمى )

120

فهرست توصيفى نسخه هاى خطى فارسى انستيتو دستنويس هاى شرقى سنت پترزبورگ ( فارسى )

( 202 ) شماره نسخه : B 739 589 d * m نام كتاب : جامع الاسرار . توضيح نام اثر : نيامده است . پديد آورنده : نويسنده در اين اثر درباره خود بسيار مىنويسد ، اما در هيچ جا نام خود را عنوان نكرده است . بنا به اطلاعات كتاب ، وى پسر چهارم خواجه مومن ( خواهرزاده خواجه آفاق ) است . تاريخ تأليف اثر : قرن هجدهم ، پس از سال 1160 قمرى / 1747 ميلادى . مكان تأليف : نيامده است . شرح اجمالى محتواى اثر : اين اثر به بررسى زندگى « محمد يوسف » و فرزندان وى در قرن هفدهم - هجدهم ميلادى مىپردازد . محمد يوسف نوه « محمد اعظم » و پسر « خواجه كلان » است كه در نسخه ، خاندان محمد يوسف را حمد و ستايش نموده است . اثرى است منثور و منظوم و شامل مقدمه و 5 فصل بدون عنوان . نسخه متضمن شرح زندگى علماى صوفى چون ؛ 1 ) محمد يوسف ، 2 ) خواجه آفاق ، 3 ) خواجه كرامت ، 4 ) خواجه حسن ، و 5 ) خواجه مومن است . آغاز نسخه : « حمدى كه ازل و ابد راست در دايره اوصاف » . پايان نسخه : نيامده است . كمال يا نقصان نسخه : اين نسخه خطى كامل مىباشد . درپايان اين نسخه يادداشتهايى الحاق شده است كه شامل شرح مختصرى از زندگى 13 پسر خواجه اعظم : 1 ) محمد امين ، 2 ) خواجه صادق ، 3 ) محمد خواجه ، 4 ) خواجه اسحاق ، 5 ) خواجه بهاء الدين ، 6 ) دوست خواجه ، 7 ) خواجه عبد الحكيم ، 8 ) خواجه حسن ، 9 ) خواجه الله ، 10 ) خواجه احمد على ، 11 ) خواجه شاه ، 12 ) سلطان ابراهيم ، 13 ) خواجه عبدالله است . تاريخ كتابت : قرن نوزدهم ميلادى . مكان كتابت : تركستان شرقى . نام كاتب : نيامده است . اطلاعات حاشيه و پشت نسخه‌اى : نيامده است . سابقه نسخه : اين نسخه خطى توسط ن . ف . پتروفسكى در سال 1909 ميلادى به انستيتو شرق‌شناسى سن‌پترزبورگ وارد شده است . اندازه صفحه : 5 . 21 * 15 ؛ تعداد برگ : 355 ؛ تعداد سطر : 13 - 14 ؛ اندازه متن : 5 . 12 * 8 . نوع كاغذ : كاغذ شرقى با درجات كيفيت متفاوت . نوع جوهر : متن كتاب با جوهر سياه و عناوين با جوهر قرمز ( شنگرف ) نوشته شده است . نوع خط : خط نستعليق . نوع جلد : صحافى شرقى ، مقوائى با رويه چرمى . ( 203 ) شماره نسخه : A 662 - 24 نام كتاب : داستانهايى درباره زندگى سيد عطا . توضيح نام اثر : نيامده است . پديد آورنده : ناشناخته . تاريخ تأليف اثر : پس از قرن هجدهم ميلادى . در تعبير خوابى در متن اين نسخه آمده است كه حكومت در ماوراء النهر به ترتيب از تيموريان به ازبكيان و سپس به قالمق‌ها رسيده است . بديهى است كه چنين داستانى تنها مىتواند نيمه دوم قرن هجدهم ميلادى در نقطه اوج حكومت قالمق‌ها در آسياى مركزى به نگارش درآيد . مكان تأليف : نيامده است . شرح اجمالى محتواى اثر : اين اثر شامل داستانهايى درباره زندگى « احمد » ملقب به « سيد عطا » عالم بزرگ صوفى آسياى مركزى در قرن چهاردهم ميلادى است . اين داستانها همچنين بيان كننده حوادث سياسى قرن چهاردهم در آسياى مركزى مىباشد . كاشفى نويسنده كتاب « رشحات عين الحيات » ( نسخه شماره 170 ) درباره سيد عطا نيز نوشته است . در كتاب « مقامات امير كلال » ( نسخه شماره 154 ) نيز درباره ملاقات « سيد عطا » با « امير كلال » جوان در بخارا و پيشگويى سيد عطا درباره آينده امير كلال آمده است . بسيارى از داستانهاى اين كتاب با هم در تضاداند و حالت افسانه‌اى دارد . به عنوان مثال درباره ساكنان كوچ نشين « دشت قبچاق » پس از اسلام آوردن روايات متعدد و متضادى آمده است . نويسنده در اين كتاب از ذكر منابع مورد استفاده خود خوددارى نموده است ، اما از متن داستان چنين بر مىآيد كه او از منابع كتبى و نوشتارى بسيارى شامل افسانه ها ، فولكلور استفاده نموده است . اين كتاب فصل بندى نشده است . آغاز نسخه : « چون حضرت خداوند بىچون خواهد كه . . . » . پايان نسخه : نيامده است . كمال يا نقصان نسخه : اين نسخه خطى كامل نيست و جزئى از يك مجموعه بزرگتر به شماراست .